پطرزبورگ

ولادیمیر نابوکف چهار رمان را برجسته­‌ترین شاهکارهای منثور قرن بیستم دانسته است: در جست‌وجوی زمان ازدست‌­رفته­‌ی پروست، مسخ کافکا، اولیس جویس و پطرزبورگ بیه‌­لی. این مقام به سبب ویژگی‌­های غریب سبک و زبان نویسنده به او بخشیده شده است و نیز فضای شگفت‌­انگیزی که از روسیه در سال ۱۹۰۵ خلق کرده است. در این رمان به پرسش هویت ملی نیز پرداخته است؛ در جغرافیایی میان شرق و غرب، در میان ملتی که پایی در آسیا و پایی در اروپا دارند؛ نگاهی از پنجرهٔ شرق به غرب، و نمادی از ابهام­‌ها و تناقض­‌ها در سرشت مردمان روس. در این رمان تاریخ و فرهنگ و سیاست در هم آمیخته­‌اند یا کنار هم قرار گرفته­‌اند. نویسنده با خلق فضایی وهم‌­آلود، در شهری که پایه­‌هایش بر آب است و اقلیمی مه‌­آلود دارد و خود به شخصیت­ اصلی رمان بدل می­‌شود، اثری یگانه آفریده است با زبانی یگانه و تصاویر ذهنی که در تاریخ ادبیات روسیه تا آن زمان نظیر نداشته است، هر چند – در عین خرق عادت – وامدار سنت رمان‌نویسی روسی هم هست. رمانی پیش روی‌مان است که گویی هیچ‌­چیز در آن قطعیت نمی‌­یابد، همه‌­چیز سیال است، حتی محل زندگی شخصیت‌­ها یا وقوع رویدادها. بیه­‌لی پطرزبورگ خود را خلق کرده است و این افسانه را در ادبیات روس که این شهر شهرِ اشباح و سایه­‌هاست تداوم بخشیده است.