ความเหลื่อมล้ำฉบับพกพา

ผู้เขียนรู้สึกเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้รับความไว้วางใจจากคณะกรรมการสมัชชาปฏิรูป ให้เขียนหนังสือ “ความเหลื่อมล้ำฉบับพกพา” เพื่อสรุปสถานการณ์ มุมมอง ข้อถกเถียง และแนวทางแก้ไขเกี่ยวกับความเหลื่อมล้ำในมิติต่างๆ ที่ปรากฏในประเทศไทย

คำถามที่ว่าความเหลื่อมล้ำในแต่ละมิตินั้นเป็น “ปัญหา” หรือไม่ ถ้าใช่ เราควรแก้ไข “อย่างไร” เป็นประเด็นที่มีหลากหลายมุมมองและความคิด การอภิปรายนานาทัศนะในเรื่องนี้ให้ครอบคลุมพอที่จะยังใช้คำว่า “พกพา” ได้โดยที่ผู้เขียนไม่รู้สึกตะขิดตะขวง เป็นภารกิจที่เหลือวิสัยและเกินสติปัญญาของผู้เขียน ด้วยเหตุนี้ผู้เขียนจึงเลือกที่จะให้น้ำหนักกับการนำเสนอข้อเท็จจริงและลักษณะของความเหลื่อมล้ำต่างๆ โดยเฉพาะความเหลื่อมล้ำที่ชี้ให้เห็นปัญหาเชิงโครงสร้าง รวมถึงอธิบายความเกี่ยวโยงระหว่างความเหลื่อมล้ำแต่ละประเภท มากกว่าที่จะแจกแจงทางเลือกต่างๆ ของแนวทางแก้ไขอย่างครบถ้วน

อย่างไรก็ดี ผู้เขียนเชื่อมั่นว่า ไม่ว่าคนไทยจะมองเรื่องความเหลื่อมล้ำต่างกันอย่างไร อนาคตที่เป็นธรรมและยั่งยืนย่อมขึ้นอยู่กับว่าเราจะสามารถเปลี่ยนแปลงเป้าหมายการพัฒนาได้หรือไม่ จากการยึดเอาอัตราการเติบโตของผลผลิตมวลรวมในประเทศ (จีดีพี) เป็นสรณะเพียงหนึ่งเดียว หันไปกำหนดให้ “การพัฒนามนุษย์” เป็นเป้าหมายที่สำคัญและสูงส่งกว่า ซึ่งก็หมายความว่าเราจะต้องคำนึงถึงปัจจัยอื่นๆ ควบคู่ไปกับจีดีพี อาทิ การกระจายประโยชน์จากการพัฒนาเศรษฐกิจ คุณภาพของระบบการศึกษาและสาธารณสุข โอกาสในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม อิสรภาพในการใช้สิทธิพลเมือง และเสรีภาพจากการถูกละเมิดสิทธิมนุษยชน

นอกจากนี้ ผู้เขียนเชื่อว่ามาตรการใดๆ ก็ตามที่มีเป้าหมายอยู่ที่การลดความเหลื่อมล้ำ ไม่อาจสัมฤทธิ์ผลสมดังความมุ่งหวังได้ ถ้าหากเรายังไม่หาวิธีบรรเทาปัญหาคอร์รัปชั่นที่แทรกซึมในทุกระดับชั้นและทุกวงการในสังคมไทยอย่างจริงจัง เนื่องจากคอร์รัปชั่นเปรียบดังสนิมที่คอยกัดกร่อนประสิทธิผลและประสิทธิภาพของนโยบายและโครงการต่างๆ และทำให้ความเหลื่อมล้ำด้านรายได้คอยซ้ำเติมความเหลื่อมล้ำด้านอื่นให้เลวร้ายลง โดยเฉพาะความเหลื่อมล้ำด้านโอกาสในการเข้าถึงและได้รับความยุติธรรม เนื่องจากคอร์รัปชั่นเดินได้ด้วยเงิน คนจนที่ไม่มีเงินจึงไม่อาจได้รับประโยชน์จากกลไกคอร์รัปชั่น

(บางส่วนจากคำนำ)