Dode zielen

Tot de afschaffing van de lijfeigenschap in 1861 betaalden Russische landeigenaars belasting over het aantal 'zielen' dat zij bezaten. Dat aantal werd elke drie jaar geteld. Belasting werd dus ook betaald over intussen gestorven, 'dode zielen'. Op de hem eigen krankzinnig-geniale wijze maakt Nikolaj Gogol (1809-1852) in Dode zielen (1842) gebruik van de mogelijkheden die dit gegeven bood. Zijn held, de vriendelijke oplichter Tsjitsjikov koopt van landeigenaren hun dode die volgens de laatste telliong nog in leven waren. Op dat dode schijnkapitaal wil hij een grote hypotheek nemen. Kort voor zijn dood gaf Gogol het tweede deel van zijn meesterwerk, waar hij ontevreden over was, aan de vlammen prijs. Enkele fragmenten bleven echter gespaard. Deze met de Martinus Nijhoffprijs bekroonde vertaling van Charles B. Timmer bevat als enige Nederlandse uitgave ook die fragmenten, en tevens enkele brieven van Gogol over zijn roman.