دشمن مردم

دشمن مردم از خیلی جهات خواندنی است. اول این که، سبک کار ایبسن در این اثر با کارهای دیگرش تفاوت دارد؛ این را باید دریابیم و اهداف احتمالی آن را بشناسیم.
این نمایش‌نامه یک بحث جامعه‌شناختی مبتنی بر فلسفه‌ی سیاسی «اصحاب قرارداد اجتماعی» است که «شهروندی» را در چارچوب کلان روایت روشنگری مطرح می‌کردند؛
ایبسن، اما، از یک سو، شرح وظایف متعارف برای مسولان «دولت/شهر» در این گفتمان را نمی‌پسندد و، از سوی دیگر، رفتار و تلقیات فرد روشنفکر را برای خروج از این کلان روایت و ورود به مدرنیته‌ای بر اساس «بازی متقابل»، کارآمد و به روز نمی‌داند.
به همین دلیل، و عمدا، این اثر ظرافت‌های دیگر آثار رئالیستی ایبسن را ندارد.
دوم این که، علیرغم عنوان فریبنده‌ی این نمایش‌نامه که ذهن را مهیای یافتن «آدم بده» و «آدم خوبه»‌های رایج می‌کند، ایبسن در دام شخصیت‌پردازی‌های کلیشه‌ای نمی‌افتد، زیرا اصولا با سیاه و سفید میانه‌ی خوبی ندارد.
سوم این که، به همین دلایلی که در بالا آورده شد، این اثر آمیزه‌ی تراژدی و کمدی غریبی ایت. برای درهم شکستن مرزهای «سیاه» و «سفید»، نویسنده خطر می‌کند و اید دو گونه را از آغاز تا پایان اثر به موازات هم می‌اورد.
از این نظر نیز، دشمن مردم تجربه‌ی موفق و چشمگیری است.

ـمتن پشت جلدـ