ความเรียงว่าด้วยต้นกำเนิดและรากฐานแห่งความไม่เท่าเทียมกันของมวลมนุษยชาติ

รุสโซได้พยายามวิเคราะห์ถึงสาเหตุและที่มาของความไม่เท่าเทียมกันในด้านต่าง ๆ ซึ่งเขาได้อธิบายเกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวด้วยการก้าวลึกเข้าไปถึงรากฐานทางจิตใจของมนุษย์ที่เริ่มเปลี่ยนแปลงไปตั้งแต่มนุษย์คนแรกผู้ได้รู้จักสิ่งที่เรียกว่ากรรมสิทธิ์ทรัพย์สินส่วนบุคคล เรื่อยไปจนถึงเมื่อมนุษย์แต่ละคนได้มาตกลงทำสัญญาเพื่อที่จะรวมตัวกันเป็นสังคมการเมือง ทั้งนี้ก็เพื่อต้องการจะพิสูจน์สมมุติฐานของตัวเขาเองว่าตามธรรมชาติแล้วมนุษย์ทุกคนเท่าเทียมกัน ซึ่งโครงสร้างของความเรียงจะสามารถแบ่งออกเป็นสองส่วน กล่าวคือส่วนแรกจะเป็นส่วนที่ว่าด้วยธรรมชาติของมนุษย์ที่อยู่ในสภาวะธรรมชาติ ทั้งนี้จุดประสงค์ของงานในส่วนแรกก็คือการพยายามอธิบายว่าโดยธรรมชาติแล้วมนุษย์ทุกคนเท่าเทียมกัน และส่วนที่สองจะเป็นส่วนที่ว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงจากที่มนุษย์ทุกคนเท่าเทียมกันไปสู่ความไม่เท่าเทียมกัน ซึ่งในส่วนนี้รุสโซต้องการจะเเสดงให้เห็นว่าความไม่เท่าเทียมกันทั้งหลายนั้นเกิดขึ้นมาจากน้ำมือของมนุษย์เองและความไม่เท่าเทียมกันดังกล่าวก็เป็นสิ่งที่วิปริตผิดธรรมชาติ มากไปกว่านั้นในช่วงท้ายบทของส่วนที่สองรุสโซยังได้ทำการวิพากษ์วิจารณ์สถาบันทางการเมืองในช่วงเวลาของเขาอย่างดุเดือดเลือดพล่านและไม่กลัวการติดคุก ซึ่งเนื้อหาในส่วนนี้พวกนักปลุกระดมในช่วงปฏิวัติการฝรั่งเศสก็ได้อ้างอิงเอาคำพูดบางส่วนไปโฆษณาชวนเชื่อชักจูงพูดคนตามที่สาธารณะต่าง ๆ กันอย่างดาษดื่น

(บางส่วนจาก คำนำผู้แปล)