ที่ใดมีความเศร้า

ในเดือนเมษายน ปี 1895 หลังจากข้อพิพาทในชั้นศาลระหว่างไวลด์และมาร์ควิสแห่งควีนสเบอร์รี ไวลด์ถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานกระทำลามกอนาจาร และถูกพิพากษาจำคุกเป็นเวลาสองปี

ตลอดระยะเวลาสองปีที่อยู่ในคุก ไวลด์ต้องเผชิญกับความทุกข์ทรมานทั้งทางกายและใจ สุขภาพของเขาเสื่อมถอยลงอย่างรวดเร็ว พร้อมกับกำลังใจที่แทบจะหมดสิ้นเมื่อการติดต่อจากดักลาส[Lord Alfred Douglas]ได้ขาดหายไป ในความเศร้าและความโดดเดี่ยวที่เขาต้องเผชิญ ไวลด์ใช้เวลาที่ว่างจากหน้าที่ที่เขาได้รับมอบหมายระหว่างอยู่ในเรือนจำไปกับการอ่าน คิด และเขียนเท่าที่จะได้รับอนุญาต และไม่นานก่อนที่ไวลด์จะได้รับการปล่อยตัว เขาใช้เวลาสามเดือนในเรือนจำ (ระหว่างเดือนมกราคมถึงมีนาคม 1897) ไปกับการเขียนจดหมายขนาดยาวฉบับหนึ่งถึงดักลาส เนื้อหาในจดหมายกึ่งอัตชีวประวัติฉบับนี้ ส่วนหนึ่งว่าด้วยความสัมพันธ์ของเขากับดักลาส อีกส่วนว่าด้วยเคราะห์กรรมที่เขาได้ประสบ และบทเรียนที่เขาได้รับ ทันทีที่ออกจากเรือนจำ ไวลด์มอบต้นฉบับนี้ให้แก่โรเบิร์ต รอส [Robert Baldwin Ross] พร้อมกำชับให้ทำสำเนาขึ้นมาสองฉบับ ฉบับหนึ่งส่งให้ดักลาส และอีกฉบับส่งให้ตัวเขาเอง

ไวลด์ออกจากเรือนจำในเดือนพฤษภาคม 1897 ในสภาพสิ้นเนื้อประดาตัว สังคมลอนดอนที่ครั้งหนึ่งเคยเทิดทูนบูชาเขากลับไม่อ้าแขนรับเขาอีกต่อไป ไวลด์ย้ายไปพำนักอยู่ในประเทศฝรั่งเศส [...] เสียชีวิตจากโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบในวันที่ 30 พฤศจิกายน 1900

ห้าปีหลังการเสียชีวิตของไวลด์ รอสได้ตีพิมพ์จดหมายที่ไวลด์มอบให้เขาในปี 1905 และตั้งชื่อว่า De Profundis [เป็นคำภาษาละติน แปลว่า "from the depths" หรือ จากก้นบึ้ง] ตามชื่อบทสดุดี 130 (Psalm 130) จากคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเก่า โดยตัดองค์ประกอบความเป็นจดหมายส่วนตัวออกไป ให้กลายเป็นความเรียงขนาดยาวที่เผยให้เห็นความในใจจากเบื้องลึกของชายผู้สูญเสียทุกสิ่ง แต่การสูญเสียที่ว่านี้ก็ทำให้เขาได้ค้นพบบางสิ่งในเวลาเดียวกัน

ใน The Picture of Dorian Gray ไวลด์ยืนยันการปฏิเสธระบบคุณค่าทางศีลธรรมของสังคมผ่านปากของตัวละครหนึ่งของเขาว่า "โลกนี้ไม่มีหนังสือที่มีศีลธรรมหรือไร้ศีลธรรม มีแต่หนังสือที่เขียนได้ดีหรือเขียนได้เลวเท่านั้น" ด้วยวิธีการมองโลกเช่นนี้ บวกกับความเชื่อมั่นว่าอัจฉริยภาพของเขาทำให้เขาอยู่เหนือกฎเกณฑ์ที่สังคมสร้างขึ้น ไวลด์ต้องพบกับบั้นปลายชีวิตอันน่าเศร้า แต่สิ่งที่น่าสังเกตคือ แม้ว่าใจความสำคัญของ The Picture of Dorian Gray จะว่าด้วยการสรรเสริญความงามและการปล่อยตัวปล่อยใจไปกับประสบการณ์ทางผัสสะ จุดจบที่ไวลด์มอบให้กับดอเรียนคือหายนะ นั่นหมายความว่า บางทีไวลด์อาจรู้อยู่แล้วว่าแนวคิดทางปรัชญาของเขาจะนำเขาไปบนเส้นทางใด และไม่ว่าจะเจ็บปวดและขมขื่นกับสังคมแค่ไหน ไวลด์กลับไม่กล่าวโทษสังคมที่ตัดสินและลงโทษเขา แต่เลือกที่จะยอมรับมันและเปลี่ยนสิ่งที่เขาได้เผชิญให้กลายเป็นประสบการณ์ทางศิลปะอันนำไปสู่การตระหนักรู้และการเข้าใจในตัวเองอย่างถ่องแท้ยิ่งขึ้น ซึ่งช่วยยกระดับโศกนาฏกรรมของไวลด์ไปสู่ชั่วขณะแห่งคาธาร์ซิส (catharsis) นั่นคือ การปลดปล่อยและการชำระล้างทางอารมณ์ผ่านศิลปะ

และทั้งหมดคือสิ่งที่ไวลด์ได้เรียนรู้และถ่ายทอดออกมาใน De Profundis เล่มนี้ ดังที่ไวลด์เองได้สรุปใจความทั้งหมดเอาไว้ในตอนท้ายจดหมายถึงดักลาสว่า

"เธอมาหาฉันเพื่อเรียนรู้ความสำราญของชีวิตและความสำราญของศิลปะ บางทีฉันอาจถูกเลือกให้เป็นผู้สอนให้เธอรู้จักบางสิ่งที่มหัศจรรย์ยิ่งกว่า นั่นคือ ความหมายของความเศร้าและความงามของมัน"

(บางส่วนจาก คำนำผู้แปล ฉบับพิมพ์ภาษาไทยครั้งแรก)