การศึกษาของผู้ถูกกดขี่

ในงานช้ินนี้เฟรเรเริ่มต้นด้วยการเช่ือมโยงการกดขี่เข้ากับความเป็นมนุษย์ เขาเสนอว่าผู้กดขี่นั้นปรารถนาจะรู้สึกเป็นมนุษย์ มากข้ึน ทว่าแท้จริงแล้วการลดทอนความเป็นมนุษย์ของคนอื่นไม่ช่วยให้ผู้กดขี่มีความเป็นมนุษย์มากข้ึนแต่อย่างใด เขากล่าว ว่าในสังคมแห่งกดขี่นั้น มีเพียงผู้ถูกกดขี่เท่าน้ันที่จะเปลี่ยนแปลงมันได้ กระน้ันผู้ถูกกดขี่จําต้องเผชิญกับภาวะทางสองแพร่ง ทางหนึ่งคือตระหนักว่าการใช้ชีวิตอย่างไร้เสรีภาพก็เท่ากับไร้ชีวิต ทว่าอีกทางหน่ึงพวกเขาหวาดกลัวเกินกว่าจะเผชิญหน้ากับมัน ท้ังน้ีเพราะพวกเขากําเนิดและเติบโตมาในสังคมลําดับชั้น พวกเขาไม่เคยมีชีวิตเป็นของตนเอง ไม่เคยอยู่ได้ด้วยตัวเอง แต่เป็นชีวิตที่ต้องพึ่งพิงอาศัยอยู่กับความเมตตาจอมปลอมของชนชั้นนําผู้กดขี่

เพราะชีวิตมนุษย์ต้องเลือก เฟรเรต้ังคําถามว่า ผู้ถูกกดขี่จะเลือกหนทางท่ีดีที่สุดแก่ตนเองได้อย่างไร?

ข้อเสนอของเขาคือ จะต้องมีการศึกษาแบบใหม่ อันได้แก่ “การศึกษาของผู้ถูกกดขี่” การศึกษาซึ่งเน้นถึง ความเป็น มนุษย์ เปิดโอกาสให้ซักถาม คิดวิเคราะห์ มิใช่การบอกเล่าท่องจํา สถานะครู-ศิษย์ไม่ควรเป็นอย่างผู้รอบรู้-ผู้โง่เขลา ทว่าต้อง ปรับระดับให้เท่าเทียมกัน เขาเสนอว่าหนทางเหล่านี้จะเป็นไปได้ก็ด้วย “การเสวนา” ที่มีการปฏิสัมพันธ์กันในแนวราบเปิดโอกาสให้ท้ังสองฝ่ายร่วมกันคิด เสนอแนะ ต้ังคําถาม ให้ผู้เรียนได้มีส่วนร่วมในคําถามและคําตอบ และให้พวกเขารู้สึกว่าตัวเอง มีคุณค่า การศึกษาเช่นน้ีจึงเป็นการศึกษาท่ีเน้นเสรีภาพมากกว่าพันธนาการ เพราะสําหรับเฟรเร มนษุย์ท่ีแท้นอกจากต้องตั้ง คําถามแล้ว ยังต้องอยู่ได้ด้วยตนเองและพึ่งพาคนอื่นให้น้อยที่สุด เขายังนําเสนอแนวคิดเรื่อง “praxis” หรือการเช่ือมโยงทฤษฎี และการปฏิบัติเข้าด้วยกัน กล่าวคือ กระทําแล้ววิพากษ์วิจารณ์ ทบทวนเป็นทฤษฎีที่ดีข้ึนแล้วกระทําอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ เฟรเรยังเน้นย้ำ ถึงแนวคิดเรื่องการเปลี่ยนแปลงโลก กล่าวคือทฤษฎีที่เปลี่ยนแปลงโลกไม่ได้ย่อมไร้ความหมาย